مهندس نریمان شیوندی
جنگل ، هدیه خدایی و نخستین دوست بشر به شمار میرود. هیچیک از پدیدههای طبیعت به اندازه جنگل در زندگی آدمیان نقش اساسی و سازنده ندارند. انسان آغازین تنها در پناه جنگل توانست به حیات و تولید نسل خود ادامه دهد، او نیازمندیهای روزانه خود را از جنگل بدست میآورد. بدین سان احترام به درختان و احساس دوستی نسبت به آنها پدیدهای است که منشا بسیار دیرین در پندار انسانها دارد و افسانههای کهن اقوام و ملل مختلف جهان ، سرشار از اساطیر گیاهی است.
سلام بر دوستداران طبیعت
دوست عزیز از این که از وبلاگ بنده ی حقیر دیدن می کنید تقدیرو تشکر میکنم. هر چند که در این وبلاگ مطالب گوناگونی آورده شده است ولی هدف اصلی من از طراحی این وبلاگ آشنایی با گیاهان و معرفی رشته ی تحصیلی جنگلداری می باشد.چنانچه قصوری در این وبلاگ رویت نمودید به بزرگواری خودتان ببخشید.
نام و نام خانوادگی : نریمان شیوندی
رشته ی تحصیلی: مهندسی منابع طبیعی _ جنگلداری
دانشگاه: شهرکرد
زادگاه: استان چهارمحال و بختیاری ( چلیچه )
Nariman_sheivandi@yahoo.com
چلیچه نام روستایی است در بخش میزدج از توابع شهرستان فارسان در استان چهارمحال و بختیاری. اين روستا در فاصلهء 25 كيلومترى شهركرد است و توسط رشته كوههاى زاكرس احاطه شده و در دامنهء قلهء بلند و هميشه سفيد جهانبين قرار دارد. مردم اين روستا از قوم بختيارى هستند و به زبان و كويش بختيارى سخن مي گويند.
در زبان بهلوى باستان چل -chol- نام ساخته اى سنكى بوده كه براى سكونت تابستانه از ان استفاده ميشده است. نام اين روستا بركرفته از نام اين نوع ساخته است و باز مانده هايى از اين گونه ساخته ها هنوز در بخشى از آبادى به نام بانه ديده ميشود
اماکن ديدنی و کهن روستا
امام زاده سيد سعيد عليه الرحمه, چشمه ی شفا بخش ابمراد و باغهای اسعديه و باغ بالا از اماکن ديدنی اين روستا ميباشند. باغ اسعديه و باغ بالا مسکن خوانين بختياری روزگاری پذيرای بزرگانی همچون سردار اسعد بختياری و سردار ظفربختياری و نيز علامه علی اکبر دهخدا بوده اند.خوانين بختياری به سبب علاقه وافر به فرهنگ وادب دارای کتابخانه های بزرگی در قلعه جونقان و اسعديه چليچه بوده اند.علامه دهخدا اثر فاخر خود فرهنگ دهخدا را با استفاده بردن از اين کتابخانه ها در زمان اقامت خود نزد دوستان بختياريش در اين منطقه نوشته است. علاوه بر اماکن ذکر شده فوق حمامی چند صد ساله در وسط ابادی قرار دارد که به گفته اهالی و به استناد سنگ نوشته ای که بر يکی از ستونهای ان حک شده است قدمت اين گرمابه به حدود 500 سال ميرسد. حمام ممحسن سلطان يا محمد حسن سلطان هنوز داير و گرم است.
جمعيت روستا
بر اساس سر شماری سال ۱۳۸۵ جمعيت روستای چليچه به ۱۳۵۰۰ نفر ميرسد. جمعيت ساکن اين ابادی از چند خانواده بزرگ که نام فاميلی خود را بر اساس نام اجداد خود برگرفته اند شكل كرفته است. از فاميلهای پر جمعيت اين روستا ميتوان به فاميليهای محمودی,احمدی,نوروزی,حيدری,عباسی,صالحی,انصاری و شيوندی اشاره کرد.به باور اهالی اين ابادی اولين خانواری که صدها سال پيش در اين منطقه که امروزه چليچه ناميده ميشود سکنی گزيد اجداد خانواده صادقی بوده اند.
ديدن تصاويري از جنگلهاي ايران در تارنماي " ایران و طبیعت" سبب شد تا ادامه مطالب پست قبلي را مجددا پي بگيرم. هفته پيش نمايش فيلم مستند فرهاد ورهرام در تالار موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع كشور بحث هاي زيادي را بين حضار جلسه از جمله بحث خروج دام از جنگل، طرح صيانت جنگل و تخريباتي كه توسط جنگل نشينان و ساير دستگاهها بطور قانوني يا غيرقانوني صورت مي گيرد ايجاد كرد. مقدمتا لازم مي دانم توضيحي كوتاه در باره دو طرح صيانت و خروج دام از جنگل ارايه نمايم.
طرح صیانت از جنگلهای شمال کشور:
رویکرد دولت سيدمحمد خاتمي، مجلس و همه قوای کشور در سال 1380 نسبت به منابع طبیعی سبب شکل گیری طرحي به نام طرح صیانت از جنگل های شمال کشور شد. برای این منظور ضمن در نظر گرفتن یک ردیف خاص با اعتباری معادل 1/7 میلیارد تومان از سال 1381 اجرای آن شروع شد. در این طرح چند محوری، اولین مقوله، بحث مالکیت در جنگل های شمال كشور بود که قرار بود تا پایان سال 83 تقریبا 100 درصد مالکیت ها مشخص شود چرا که گفته مي شد در مناطق تحت مالکیت دولت بهتر می توان عملیات حفاظتی را اجرا کرد. علاوه بر آن قرار بود مشکلات اجتماعی و اقتصادی مردمی که در انجا ساکن هستند به نوعی حل شود تا توان توسعه جنگل ها سریع تر امکان پذیر شود. بر اساس این طرح بعضی از نقاط جنگلی باید بازسازی شده و دامها نیز از بعضی مناطق خارج شوند. در این طرح باید نحوه برخورد با بعضی از ساخت و سازها و پروژه های عمرانی که باعث تخریب جنگل می شوند مشخص شود. متاسفانه سرانجام اين طرح كه با تغيير دولت هم همراه شد نمي دانم به چه روزي افتاد. وضعيت و سرنوشت كنوني منابع طبيعي هم در دولت فعلي نيازي به توضيح ندارد
طرح خروج دام از جنگل:
طرح کلیدی دیگری که برای حفاظت از جنگل های شمال کشور در دولت قبلي به تصويب رسيد، طرح خروج دام از جنگل بود. لازم بیادآوری است در جنگل های شمال کشور حدود 87.000 خانوار جنگل نشين با جمعيتی حدود 500.000 نفر و با در اختيار داشتن 5.7 ميليون واحد دامي به کار كشاورزي و دامپروري اشتغال دارند. به علاوه يك جمعيت 600.000 نفري ديگر نيز در روستاهاي مجاور جنگل ها زندگي مي كنند و از نظر تامين سوخت، علوفه و مصارف روستايي وابسته به جنگل ها مي باشند. بخش عظیمی از اين جمعيت 1/1 ميليون نفري و افرادي كه از نظر اقتصادي واجتماعي وابسته به آنها هستند و شاید علاقة چنداني هم به حل مسايل جنگل هاي در حال تخريب شمال و حفاظت از آنها را ندارند، همراه با دام موجود باید از جنگل خارج مي شدند. در این زمینه دولت برای خروج هر واحد دامی از جنگل باید 10 تا 15 هزار تومان مي پرداخت. چنانچه مردم عرصه و اعیانی هم داشته باشند باید آنها نیز خریداری مي شد تا جای آنها جنگل کاری شود. به این ترتیب برای خروج هر خانواده از داخل جنگل به غیر از هزینه دام ها، دولت باید 5 تا 6 میلیون تومان هزینه پرداخت مي كرد. از جمله سئوالي كه در باره اين طرح بايد جواب داده مي شد اين است که آیا این کار با چنین هزینه سرسام آوری به راحتی انجام پذیر بود؟ آیا تضمینی برای مراجعه نكردن مجدد این افراد یا بخشی از آنها به محل اولیه وجود داشت؟ آیا امکانات ایجاد شغل برای این افراد پس از خارج کردن آنها از محیط جنگل پیش بینی شده بود؟ آیا با صرف بخش کوچکی از این هزینه ها برای روشن شدن افکار عامه و بالا بردن فرهنگ جنگل نشینان برای زندگی در جنگل و همچنین بازبینی و تدوین قوانین مربوطه و مخصوصا اجرای درست قوانین بدون ملاحظات شخصی و سیاسی با هر فرد در هرمقام و مرتبه ای سیر صعودی این تخریب کمتر نمی شد؟
تخريب جنگل توسط جنگل نشينان:
اگرچه در فيلم مستند فرهاد ورهرام به نوعي و با زيركي خاص تخريب جنگل را از سوي جنگل نشينان بسمت جنگلبانان و بهره برداران دولتي سوق مي داد اما اين حقيقت را نمي توان كتمان كرد كه جنگل نشينان و روستائيان براي تامين مايحتاج خود در استفاده از جنگل ها از هيچ قاعده صحيح و معقولي پيروي نمي نمايند و به نوعي خود در نابودي جنگلها نفش عمده اي دارند. چه بسا در اين زمينه بسياري از افراد هم آگاهانه يا ناآگانه زمينه سوء استفادة اشخاص سودجو را فراهم مي كنند. به هر حال با روندی که از سالها قبل در مورد قطع درختان در جنگل هاي شمال و جنگل هاي حفاظتي و حمايتي ساير نقاط كشور وجود داشته و کماکان نیز شاهد هستیم اگر چاره درستي براي جلوگيري از تخريب اين منابع خدادادي صورت نگيرد علاوه بر اينكه اين اندك جنگل باقيمانده را از دست خواهيم داد بايد شاهد پيامدهاي ناگوار آن هم باشيم
پس روستاییان هم در این تخریب نقش بسزایی دارند!
در این طرف کوه حتی سایه یک تک درخت هم غنیمت است برای استراحت دام یا انسان. پس نگذارید آن طرف کوه هم مثل این طرف شود
جنگل هرچند از ديدگاه عاميانه فضايي سبز و خرم براي گشت و گذار در طبيعت و از نظر اقتصاديمنبعي براي تامين فراوردههاي چوبي ميباشد اما از ديدگاه علمي، نقش وارزش جنگلها بسيار فراتر از ارزش اقتصادي آن تنها به عنوان منبع توليد چوب است. چرا كه جنگل علاوه بر فضاي سبز به عنوان تفرجگاه براي انسان، نقش بسزايي در كنترل آبهاي سطحي و تغذيه آبهاي زيرزميني، مبارزه با آلودگي هوا، مبارزه با فرسايش و حفظ و توليد خاك، جلوگيري از سرو صداي محيط، تعديل و تلطيف آب و هوا، جلوگيري از وقوع بهمن، جلوگيري از رانش زمين، توليد چوب و کاغذ و توليد مواد دارويي و صنعتي دارد. بنابراین مردم و دولتيان باید بيش از پيش بفكر جنگل باشند چرا که سهم سرانه هر نفر ايراني از اين جنگلها فقط 0.25 هکتار است.
آلودگي هوا چه درمناطق شهري بوسيله وسايل دود زا و کارخانجات وساير منآبع آلوده کننده و چه در مناطق بيآباني در اثر حرکت و جآبجائي ماسه ها و گرد و غبار بوسيله باد وجود دارد. مواد سمي موجود در هواي شهرها فقط از لوله اگزوز ماشينها و يا دودکش کارخانه هاي داخل شهر خارج نمي شود بلکه بادهايي که از اطراف مي وزند سبب مي گردند که گرد و غبار و گازهاي کارخانههاي اطراف را هم وارد شهر نمايند و به غلظت مواد سمي هواي مناطق مسکوني بيافزايند. درختان در جلوگيري و کاهش آلودگي هوا که در بالا ذکر شد نقش اساسي دارند. بطور مثال يک درخت صد ساله راش با 2.5 تن وزن (وزن چوب خشک) در طول عمر خود 12.5 ميليون متر مکعب گاز کربنيک هوا را جذب کرده است تا بتواند اين مقدار چوب را توليد کند. همچنين درختان باد حامل ذرات ريز را شانه مي کنند و ميتوانند در هر هکتار جنگل تا 68 تن گرد و غبار را هر بار در خود رسوب دهند. اين موضوع براي مناطق بيآباني و شهرهايي که مورد تهاجم شن هاي روان قرار ميگيرند. بسيار حائز اهميت است چون با ايجاد کمربند سبز ميتوان از ورود گرد و غبار بداخل شهر جلوگيري کرد. همگام با شانه کردن گرد و غبار هوا، جنگل مقدار زيادي از باکتريها و ميکروبهاي معلق در هوا را در لاي شاخ و برگ خود رسوب مي دهد. مقدار باکتريهاي موجود در هواي جنگل به مراتب کمتر از مناطق غير جنگلي است.
طبق بررسيهاي دانشمندان روسيه درختان کاج، گردو، پيسه آ، آبيس سيبري، بلوط، فندق، اوکاليپتوس، ارس، افرا، بيد، زبان گنجشک و داغداغان از خود موادي در هوا پخش مي کنند که باعث از بين رفتن بسياري از باکتريها و قارچ هاي تک سلولي و برخي از حشرات مضر مي شود اين ماده را توکين ( Tukin ) در سال 1956 فيتونسيد ناميده است. به طور مثال اگر پشه و يا مگس را زير سرپوشي قرار دهيم که در آن برگهاي خرد شده اکاليپتوس و با زبان گنجشک وجود داشته باشد حشره فوق پس از مدتي مي ميرد. براي مبارزه با بيماري سل افراد مبتلا را در روسيه براي استراحت به مناطقي که جنگل هاي کاج وجود دارد مي فرستند. با توجه به آنچه ذکر شد متوجه ميشويم که اهميت جنگل فقط در تصفيه هوا از گرد و غبار نيست، بلکه در ضد عفوني هوا هم نقش موثري دارد و اين مسئله ايجاد فضاي سبز در اطراف و داخل شهرها و اطراف بيمارستانها، مدارس و اماکن عمومي را بخوبي گويا مي سازد.
مراتع نيز در مناطق بيآباني همچون پوششي روي خاکها و ماسهها را گرفته و اجازه حرکت به آنها نمي دهند و در مناطقي که حرکت خاک وجود داشته باشد مقادير زيادي از آن را در پاي بوتهها رسوب مي دهد.
4ـ تاثير جنگل ها و مراتع در مبارزه با فرسايش و حفظ و توليد خاک:
عمل فرسايش بيشتر بوسيله آب و باد صورت مي گيرد. بادهاي مداوم در اثر ايجاد اختلالاتي در زندگي گياه و تبخير رطوبت زمين که منجر به خشکي بيش از حد خاک مي گردند، سبب مي شوند که تجديد حيات نباتات متوقف و يا به کندي صورت گيرد و با کم شدن پوشش گياهي عمل فرسايش آغاز شود. اگر انسان هم با بهره برداري بي رويه از بين رفتن گياهان را ناخواسته تسريع نمايد آنگاه مراکز مهم کشاورزي و صنعتي و مسکوني در معرض تهديد قرار ميگيرند.
جنگل به کمک شاخ و برگ درختان، از سرعت باد مي کاهد و با ريشه گياهان، خاک را حفظ مي کند و مانع ايجاد فرسايش مي شود. بعلت آرام بودن هواي داخل جنگل تبخير بسيار ناچيز بوده و خطر خشک شدن خاک که از شرايط مهم آغاز فرسايش است از بين ميرود. نزولات آسماني در مناطق فاقد گياه در روي زمين به صورت هرز آبهاي سيل آسا جاري مي شوند و چون مقاومتي در برآبر خود نمي بينند ذرات ريز و درشت خاک را حمل مي کنند و بتدريج در مسير خود و يا در پشت سدها و درياچهها رسوب مي دهند، گاهي سبب طغيان رودخانهها مي گردند و خسارات جانبي و مالي زيادي بار ميآوردند. در مناطقي که پوشش گياهي وجود دارد، هنگام بارندگي قطرات باران به علت انرژي که در مسير خود و همچنين تاثير قوه جاذبه زمين کسب مي کنند و مي توانند موجب متلاشي شدن ذرات خاک و جآبجايي آن شوند در اثر برخورد به شاخ و برگ گياهان به ذرات بسيار ريز تبديل گشته و به آهستگي روي خاک مي رسند. از طرفي بقاياي نباتي کف جنگل و مراتع همچون اسفنجي آب حاصل از بارندگي را د رخود جذب نموده و به آهستگي روي خاک رها مي کند و بدينوسيله خطر شتشوي خاک از بين رفته و خاک حفظ مي شود. در مورد نقش پوشش سطح خاک در کاهش ضربه قطرات باران آزمايشي توسط يکي ازمتخصصين مربوطه (Hadson) در دو قطعه زمين انجام گرفته است. در اين آزمايش آبتدا علفهايموجود زمين با دست کنده شده و سپس زمين به دو قطعه مساوي تقسيم شده است. روي يکي ازقطعات دو لايه تور سيمي ريز بافت قرار داده شد قطرات باران در اثر برخورد با آن شکسته شده وبه صورت قطرات بسيار ريزي درآمد (شکسته شدن قطرات عيناً توسط شاخه و برگ پوششگياهي هم صورت ميگيرد) خاک از دست رفته از اين دو قطعه (قطعه پوشيده شده با تور سيمي وقطعه لخت) در طول 10 سال اندازهگيري شد. نتايج بدست آمده از 10 سال آزمايش نشان دادکه خاک از بين رفته از قطعه لخت بيش از 100 برآبر خاک فرسايش يافته از قطعه پوششدار ميباشد.
گذشته از اين فرسايش خاک در منطقه جنگلي با فرسايش خاک در مناطق ديگر تفاوت دارد اگرچه هر دو بلايي است که بر خاک وارد ميشود ولي خاکهاي مناطق جنگلي بسيار حاصلخيزتر ازمناطق ديگر است با فرسايش خاک مواد حاصلخيزي که طي ساليان متمادي در خاک ذخيرهشدهاند از دست ميرود. در تحقيقات انجام شده در يکي از ايالتهاي آمريکا (New Hampshire) ثآبت شده است که پس از بريدن درختان يک جنگل، جريان آب حاصلاز بارندگي در عرض دو سال در هر هکتار 95 کيلوگرم ازت نيتراتي و 89 کيلوگرم کلسيم را از بينبرده است در حاليکه در يک جنگل دست نخورده ميزان ازت نه تنها از بين نرفته بلکه در هر هکتار2 کيلوگرم نيز به ميزان آن افزوده شده است. اين مقدار ازت از باران دريافت شده است. همچنينکلسيم از بين رفته بسيار کم بوده و مقدار آن 7 کيلوگرم در هکتار بوده است.
جنگل، مادر چشمه ها و رودخانه ها ست
امروز با داشتن جمعيتي بالغ بر 65 ميليون نفر نظاره گر نابودي نه تنها باغها و کشتزارها بلکه شاهد از بين رفتن خانه و کاشانه و احشام و حتي جان مردم بوسيلة سيلابهاي مهيبي هستيم که کمتر سابقه داشته است. با نگاهي به گذشتة نه چندان دور در مي يابيم بسياري از مناطقي که زماني بوسيلة درخت و درختچه و بوته و گياهان علوفه اي پوشيده شده بود، امروز بر اثر قطع بي روية درختان، درختچه ها و بوته کني و چراي مفرط و آتش سوزي حتي آثاري از درختان و درختچه هاي بومي در بعضي از استانها به چشم نمي خورد ، حال چه انتظاري غير از اين وقايع تلخ و ناگوار مي توان داشت، که گفته اند هر کسي آن درود، عاقبت کار، که کشت.
با روندي که از سالها قبل در مورد قطع درختان در جنگل هاي شمال و جنگل هاي حفاظتي و حمايتي ساير نقاط کشور وجود داشته و کماکان نيز شاهد هستيم، اکنون نظاره گر بروز سيلابهاي خطرسازي شده ايم که دست کم تا کنون در استانهاي سرسبز شمال کشور مشاهده نشده است. اين حوادث ناگوار در مناطق سرسبز شمال کشور که روزگار درازي به برکت وجود پوشش جنگلي انبوه، بارشهاي منظم و کافي، خاکهاي عميق و حاصلخيز و تعادل پايدار اکوسيستم، بعنوان جزيرههاي امن و مصون از آفات و بلاياي طبيعي همچون سيل محسوب ميشد بصورت وحشتناکي عيان شده است. سيل مرداد 1380 فقط در منطقه مينودشت و کلاله) استان گلستان) بيش از 300 کشته و 270 مفقود و 600 ميليارد ريال خسارت بجاي گذاشت . مي توان گفت هر چند سيلابها ناشي از بارندگي هستند ولي آنچه بيشتر موجب بروز سيلابها شدهاند، عمل متقابل و قانونمند طبيعت در برابر بهرهبرداريهاي بيرويه انسان، کاربريهاي نادرست اراضي و استفادههاي نابخردانه انسان از منابع بيکران آن است. طبيعت بويژه مناطق کوهستاني بنا به ماهيت خود شکنندهاند و فشارهاي جمعيت رو به رشد انسان و استفادههاي نامعقول آنها را بر نميتابند به همين دليل با آهنگي سريع رو به تخريب گذاشتهاند و براي انسان پيامدهاي ويرانگري نظير سيل به بار ميآورند.
نقش جنگلها و مراتع در جلوگيري از رانش زمين:
رشد درختان در دامنهها سبب افزايش پايداري خاک ميگردد.ريشه درختان با فرو رفتن درخاکهاي حساس به لغزش مانند ستونهايي عمل کرده و با ايجاد شبکه متراکم ريشهاي از بهمپاشيدن قطعات يا بلوکهاي لغزشي جلوگيري ميکنند.مطالعات انجام شده در منطقه جنوبشرقي آلاسکا نشان داد که پس از قطع درختان، افزايش قآبل ملاحظهاي در تعداد لغزشهاصورت گرفت آنها نتيجه گرفتند که نابودي و فساد تدريجي سيستمهاي تداخلي ريشه درختان(پس از قطع آنها) عامل وقوع لغزشها بودند. هر چند عدهاي اعتقاد دارند که در بعضي موارد درختان به دليل نيروي وزن خود و يا بر اثر نيرويي که توسط باد در بعضي از مناطق به درختانوارد ميشود ممکن است باعث لغزش شوند ولي به دلايل زير نقش پوشش گياهي در جلوگيرياز حرکت زمين کاملاً آشکار است:
يکي از عوامل مهم و مؤثر در حرکتهاي تودهاي يا رانش زمين وجود رطوبت در خاکاست در ايران نيز اکثر لغزشها معمولاً در دامنههاي رو به شمال (سايهگير)که رطوبت بيشترينسبت به دامنه جنوبي دارند اتفاِق ميافتد.بنآبراين درختان با انجام عمل تبخير و تعرِق و درنتيجه کم کردن ظرفيت نگهداري آب خاک، نقشي اساسي در اين مورد ايفا ميکنند درختان بامصرف بالاي آب و تعرِق زياد در حقيقت عمل زهکشي خاک را انجام ميدهند و در نتيجه آن راسبک نگه ميدارند. مطالعات انجام شده در امريکا (ايالت اوهايو)نشان ميدهد که ضريب اطميناندر برآبر لغزش، در دامنههاي جنگلي پوشيده از درخت 9 برابر بيشتر از دامنههاي بدون درختاست.
- نقش ديگر درختان در حفظ خاک از خطر لغزش، وجود فرايندي بنام برگآب(Interception) است. يعني در طي هر بارندگي مقداري از بارش توسط تاج درختان گرفته شده و قبل از رسيدن به خاک تبخير ميگردد. اين مقدار بارندگي از اين جهت که در خاک نفوذ نميکند در خشکي خاک و جلوگيري از حرکت زمين مؤثر ميباشد. ميزان برگاب بستگي به شکل برگها وتاج درختان دارد و ميزان آن بسته به اينکه درخت در چند ماه از سال برگ داشته باشد تغييرميکند. بنآبراين در درختکاريها استفاده از نهال درختاني که در زمستان برگ دارند براي اينگونهمحلها مناسب تر است.
همانگونه که قبلاً گفته شد ريشه درختان از طريق جذب بخشي از آب زيرزميني و خشککردن خاک نقش عمدهاي در پايداري دامنهها دارند.از اين لحاظ گياهان داراي ريشههاي عميقتر و با انشعابات بيشتر نقش بهتري در حفظ خاک خواهند داشت. متأسفانه انسان بر اثر تخريبپوشش گياهي از قبيل تبديل جنگل به زمين زراعتي، شهرسازي و همچنين جادهسازي غيراصولي و ايجاد تأسيسات ارتباطي نقش مهمي در ايجاد لغزش دارد. نتايج حاصل از يکتحقيق در يک منطقه جنگلي شمال کشور (حوضه واز از توابع شهرستان نور)نشان داده استبيشترين لغزشها در دامنههايي اتفاِق افتاده است که قطع يکسره جنگل وجود داشته است. اينقطع جنگل به منظور عبور دکل هاي برِق فشار قوي و احداث جاده صورت گرفته است.
در اين زمينه تحقيق ديگري در غرب کشور (چهار محال بختياريمنطقه اردل) صورت گرفته است. به استناد اين تحقيق منطقهاي که در آن لغزش حادث شدهدر 40 سال گذشته (با استناد به عکسهاي هوايي سال 1335) داراي جنگل بلوط با تاج پوششيحدود 40 درصد بوده که بر اثر قطع بيرويه و تبديل اراضي جنگلي به زراعت ديم، هماکنوندرصد تاج پوشش آن به حدود 2 درصد رسيده است. بنابراين تخريب و قطع پوشش گياهيباعث تغيير چرخه آب بصورت کاهش تبخير و تعرقِ در منطقه و افزايش آب زيرزميني در دامنهلغزش يافته شده است. به اين ترتيب نقش ارزنده جنگلها با استناد به تحقيقات مستدل در مورداين بليه نيز کاملاً آشکار است.
نقش جنگلها و مراتع در جلوگيري از وقوع بهمن
پوشش گياهي از نوع بوتهاي يا بالشتکي سطوح ناهمواري ايجاد کرده وخطر سقوط بهمن را کاهش ميدهد.لذا در نقاطي که حتي براي ورزش اسکي استفاده مي شود، بهتر است هم محل اسکي و هم ارتفاعات مشرف به آن را با گونههاي مرتعي نوع بوتهاي و بالشتکي تقويت کرد. براي جلوگيري از وقوع بهمن علاوه بر اقدامات مکانيکي (مانند پايههايچوبي، نردههاي فلزي و ديوارههاي سنگي)، عمليات بيولوژيکي از قبيل جنگلکاري در صدر برنامههاي مبارزه با اينگونه خطرات است.در مناطق بهمن خيز براي جلوگيري از خطرات ناشياز آن در محلهاي آغاز حرکت تودههاي برفي اقدام به جنگلکاري ميشود. معمولاً جنگلکاري در روي خطوط تراز و با ايجاد بانکت صورت ميگيرد (البته به روشهاي ديگر هم اقدام بهجنگلکاري ميشود).
انتخاب نوع گونه براي اينکار حائز اهميت است و کاشت رديفي گونههاي جنگلي سوزنيبرگ و پهنبرگان مقاوم ميتوانند مانع اينگونه خسارتها شوندبراي اينکار درختان بصورت شبکهاي طراحي شده و مورد استفاده قرار مي گيرند.در بسياري از مناطق که بوسيله عمليات مکانيکي با حرکت بهمن مبارزه ميشود بازهم نقش جنگلکاري از نظر دور نميماند زيرا پس از احداث بهمنشکنها در پناه و يا بين آنها يک شبکه چند رديفي جنگلکاريميشود چرا که عمر موانع مکانيکي کوتاه است و پس از مدتي مستهلک ميشود در حاليکهگونههاي جنگلي در اين مدت رشد نموده و با از بين رفتن موانع، بصورت يک ديوارهبيولوژيکي (زنده) عمل ميکنند. به اين ترتيب در مورد جلوگيري و يا کاهش اثرات اين بليه طبيعينيز استقرار گونههاي جنگلي بهترين روش مبارزه است همچنانکه در هر محلي که گونههايجنگلي وجود دارند بهمن اتفاقِ نميافتد زيرا قبل از اينکه برفي رويهم انباشته شود مقدار زيادياز آن بوسيله تاج پوشش درختان گرفته ميشود و به زمين نميرسد.
اثر جنگل ها و مراتع درتلطيف هوا:
جنگل ها و مراتع و به طور کلي گياهان سبز در نتيجه عمل کربنگيري مرتباً گاز کربنيک هوا را که در اثر تنفس حيوانات و انسان و فعل و انفعالات شيميايي و آلودگيهاي محيط زيست وارد هوا مي شوند جذب نموده و گاز اکسيژن را که يک ماده حياتي براي موجودات زنده به شمار مي رود پس مي دهند. بررسي هاي انجام شده نشان داده است هنگام کربن گيري درختان، از 264 گرم انيدريد کربنيک هوا مقدار 192 گرم اکسيژن آزاد مي شود از اين نظر هر هکتار جنگل قادر است سالانه 2.5 تن اکسيژن (اکسيژن لازم براي 10 نفر در سال) آزاد کند. با اين حسآب فقط جنگل هاي شمال کشور مي تواند اکسيژن لازم براي 19 ميليون نفر را در طول يک سال تامين کند. در مجموع حدود 60 درصد از اکسيژن مصرفي جهان بوسيله فضاي سبز تامين مي شود از اين رو تلطيف هوا و تأمين اکسيژن مورد نياز جانداران از فوايد مهم جنگل و فضاي سبز مي باشد.
«اهميت دامداري در ايران آنقدر زياد بود كه تا قبل از ملي شدن جنگلها فقط 3 درصد از جنگلهاي كشور به نام جنگل و 75% به عنوان مراتع مشجر بنام افراد ثبت شده بود.(دکتر یخشکی )»و جنگل به عنوان يك منبع توليد اهميتي نداشت و از دوران قاجاريه كه جنگلهاي شمال براي بهره داري به مقاطعه كاران خارجي اجاره داده شد ، جنگل اهميت اقصادي پيدا كرد.
نظر به اينكه چوب جنگلي به علت عدم دسترسي نواحي جنوبي به جنگلهاي شمال مورد مصرف قرار نميگرفت از اين رو در قديم شركتهاي خارجي كه قصد بهره برداري از جنگلهاي ذيقيمت شمال كشور را داشته بيشتر منظورشان صدور چوب از طريق درياي خزر بوده است .
اولين قرار دادي كه براي بهره برداري از جنگلهاي ايران منعقد شد امتيازي است كه در سال 1251 (ه.ش ) به بارون ژوليوس رويترداده شد .طبق قرارداد دولت ايران فقط 15 %به عنوان بهره مالكانه ميتوانست دريافت كند و در جائيكه كمپاني درختها را قطع نموده .و دولت قصد فروش اراضي را داشته باشد كمپاني مذكوربراي خريد حق اولويت داشت . اين قرار داد دراثريک بحران سياسي ملغي شد.
در سال 1265 جنگلهاي دولتي استان گيلان جهت بهره برداري به مدت دو سال به مبلغ 500 هزارريال به يك مقاطعه كار روسي اجاره داده شد.
از سال 1302 جنگلهاي دولتي آستارا به مدت 5 سال به يك مقاطعه كار روسي اجاره داده شد . از سال 1307 پيمانكار مذكور جنگلهاي شمشاد بندر گز را قطع و مورد بهره برداري قرار داد.
در سال 1302 پيمانكاران فرانسوي و سوئدي جنگلهاي دولتي طوالش و آستارا را اجاره نمودند .
علاوه برمقاطعه كاران خارجي از سال 1304 برخي از پيمانكاران ايراني و يا مالكان خصوصي از جنگل بهره برداري ميكردند
از سال 1309 با شروع احداث راه آهن سراسري كشور و احتياج به تراورس فعاليت مالكان جنگل زياد شد و از اين تاريخ عمل بهره برداري منحصراً بوسيله ايرانيان انجام گرفت. قراردادهاييكه با مقاطعه كاران خارجي و يا ايراني منعقد ميشد ظابطه مند نبود. مقدار قطع در هكتار و سال مشخص نبودو نظارتي وجود نداشت و سطح زيادي از جنگل بويژه دراطراف راههاي اصلي كه هزينه حمل كمتري داشت از بين رفت.بمنظور جلوگيري از تخريب و بهره ب
شاخه اول، جنگلها و مراتع در حوزه خالصجات (وزارت دارائي) ،كه در اين شاخه هدف از اداره امور جنگلها و مراتع به عنوان خالصجات اقتصادي و مالي است. اين شاخه تا سال 1333 در وزارت دارائي وجود داشت و سپس خالصجات دولتي به وزارت كشاورزي منتقل شد. در قوانين و مقرراتي كه تا اين تاريخ در مورد فروش خالصجات وضع شده است جنگلها و مراتع هميشه از موضوع فروش و انتقال مستثني بودند.
شاخه دوم، سازمان اقتصادي و مديريت فني است. در سال 1296 به موجب تصويبنامه هيأت وزيران در تشكيلات وزارت فوايد عامه و تجارت و فلاحت شعبه جنگلها به شرح زير داير شد.
1- دايره وزارتي، وزير و معاون
2- اداره كابينه و پرسنل
3- اداره كل فلاحت ( شامل مديريت كل 1- شعبه فلاحت 2- شعبه تجارت 3- شعبه جنگلها)
4- اداره فوايد عامه،امور طرق و شوارع و فني
بدين ترتيب هسته هاي اوليه تشكيلات جنگل شكل گرفت و در سال 1299 وزارت فلاحت و فوايد عامه تشكيلات ابتدائي سازمان جنگلهاي شمال را تشكيل داد. وظيفه اين سازمان, نقشه برداري از جنگلها, تفكيك جنگلهاي خالصه از شخصي, تعيين جنگلهاي بكر و قابل استفاده از جنگلهاي مخروبه و بوته دار بوده است. براي انجام اين امر هيأتي بنام هيأت جنگل انتخاب گرديد.
اعضاء هيأت عبارت بودند از:
1- هانس شريكر (اطريش) رئيس هيأت
2- سركاوات معاون هيأت
3- سيد علي زاهدي مسحفظ جنگل
4- حسن علي گلشاهي مستحفظ جنگل
اعضاء هيأت جنگل در سال 1302 به مازندران رفتند و در شهر مشهد سر (بابلسر فعلي) مستقر شدند.
(شماي تشكيلات منابع طبيعي در سال 1299)
- در اسفند ماه 1302 تصويبنامه شماره 9155 ازتصويب هيأت وزيران گذشت كه بموجب آن نظامنامه جنگلبانهاي ايران تنظيم شد.
همزمان با استقرار هيأت جنگل در مازندران يك كارشناس آلماني به نام (فن هاگن) به عنوان متخصص جنگل براي مدت شش سال استخدام شد.
نخستين اقدام فن هاگن اين بود كه موافقت دولت را با تعيين رديف بودجه مخصوص جهت جنگلها جلب كند.
پس از اين اقدام عده اي بنام مستحفظ و قراول جنگل استخدام و با لباس متحدالشكل و علائم مخصوص ملبس و به شمال اعزام شدند. جنگلباني در سال 1303 داراي تشكيلاتي به شرح زير بود:
1- تشكيلات مركزي
مركب از يك كارشناس (فن دم هاگن), يك رئيس اداره, يك مترجم و يك كارمند
2- تشكيلات مازندران و گرگان
مركب از سه مستحفظ و يك قراول جنگل تحت رياست مرحوم شريكر كه مركز آن در بابلسر بوده است.
3- تشكيلات گيلان
مركب از سه مستحفظ و يك نفر قراول جنگل به رياست شخصي بنام سركارات كه مركز آن در رشت بوده است.
(شماي تشكيلات منابع طبيعي در سال 1303)
مستحفظين جنگل هر يك مسئول حوزه اي معيين بودند كه حوزه استحفاظيه ناميده ميشد. اين مستحفظين بطور مرتب جنگلهاي حوزه استحفاظيه خود را بازديد ميكردند و ضمن تهيه نقشه جنگلهاي حوزه خود,مشاهدات خود را با نظام نقشه هاي تقريبي (كروكي) به روساي ناحيه تسليم مينمودند.
برا ي جنگلهاي جنوب و نظارت در نگهداري مقداري نهال چندل كه از زنگبار آورده شده بود يك نفر قراول به جنوب اعزام شد ولي بعلت تأخير در پرداخت توفيقي بدست نيامد.
** در 8 اسفند 1303 تصويبنامه اي از هيأت وزيران گذشت مشتمل بر هشت قسمت مبني بر اينكه:
اولا- كليه جنگلها متعلق به دولت است مگر اينكه تعلق آنها به مالكين خصوصي بموجب اسناد و مدارك معتبره ثابت شده باشد.
ثانيا- دولت اساسا براي حفظ جنگلها نظارت در تمام آنها را اعم از دولتي و اربابي داشته و اين نظارت فني كه مرتبط به حفظ و ازدياد جنگلها ميباشد بعهده وزارت فلاحت است.
ثالثا- اجاره دادن جنگلهاي دولتي و اجازه قطع اشجار صنعتي و غير صنعتي و استفاده از محصولات جنگلي جنگلهاي مزبور با رعايت نظارت فني وزارت فلاحت, با تصويب وزارت ماليه بوده و در هر موقع مطابق قانون محاسبات عمومي و مزايده صورت خواهد گرفت.
موارد 4 تا 8 تصويبنامه در ممنوعيت قطع اشجار جنگلهاي اربابي, بدون اجازه مخصوص و تشريفات صدور اجازه نامه قطع درخت و نيز صادرات چوب است. به موجب اين تصويبنامه متقاضيان اجازه قطع, تكاليفي را بايد به عهده مي گرفتند كه از آن جمله است:
« تقبل غرس پنج درخت تازه در عوض هر يك درخت قطع شده ، يا آن كه سرشاخه ها و مواد حاصله در ظرف مدت معين طوري تخليه و از جنگل خارج نمايند كه وسايل نمو جوانه ها و نهالها سهل شود ».
تصويبنامه مذكور يك تحول اساسي و نقطه عطف براي اداره صحيح جنگلها به شمار ميرفت ولي بعلت كاهش بودجه و كاهش تعداد مستحفظين نتيجه اي كه از آن مورد نظر بود عايد نشد.
تشكيلات ياد شده تا سال 1307 شمسي (تاريخ انتقضاي قرار داد هاگن) بعلت كمبود اعتبار گسترش نيافت.
پس از عزيمت فن هاگن به كشور خود در سال 1307 هانس شريكر رئيس جنگلباني شمال شد در اين زمان مركز كار شريكر از بابلسر به شيرگاه انتقال ياقت و ساختماني تحت نظارت وي در اين محل بنا شد كه بعدها مرکز جنگلداری سوادکوه گرديد. در اواخر سال 1309 لوئي نيكه ، مستشار فرانسوي جنگل كه در اداره كل فلاحت استخدام شده بود بازديدي از جنگلهاي شمال كشور نمود.
در اين زمان كلاسی از طرف شريكر در شيرگاه تشكيل شده بود كه 40 نفر از فارغ التحصيلان آن پس از شش ماه آموزش بعنوان پاسبان جنگلهاي گيلان و آستارا و مازندران با لباس متحدالشكل و تفنگ دولول شروع بكار نمودند.
در سال 1310 طبق پيشنهاد كارشناس فرانسوي سازماني به شرح زير بوجود آمد:
1- اداره مركزي با يك نفر رئيس
2-اداره جنگلباني گيلان و آستارا با بيست نفر جنگلبان (مركز اين اداره در رشت بود)
3-اداره جنگلباني منطقه گرگان و مازندران با بيست نفر جنگلبان (مركز اين اداره در شيرگاه بود)
پس از اعزام پاسبانهاي جنگل دولت درصدد برآمد كه قطع درخت و بهره برداري از جنگلها را براي تهيه و تخته و الوار و غيره موكول به دريافت پروانه نمايد. پروانه از مركز صادر و رونوشتي از آن بمنطقه جنگلباني جهت نظارت در قطع ابلاغ ميشد.
منطقه جنگلباني نيز علاوه بر صدور دستور نظارت در قطع به مأمورين مربوط، جريان امر را به اطلاع دارائي محل بمنظور دريافت عوارض دولتي ميرساند. پس از صدور پروانه اگر جنگل دولتي بود، متقاضي ميبايست قبلاً با دارائي محل پيماني منعقد نموده و چوب را خريداري نمايد و بعداً تحت نظارت پاسبان جنگل مبادرت به قطع نمايد و در مورد جنگلهاي شخصي ميبايست موافقت مالك را جلب نمايد.
در اوايل سال 1311 به پيشنهاد لوئي نيكه (كارشناس فرانسوي) طرح زير به شماره 1293 مورخ 8/3/1311 از تصويب هيأت دولت گذشت و چندي بعد كارشناس مذكور به كشور خود بازگشت:
ا- اداره كل فلاحت مكلف است در جنگلهاي سواحل بحر خزر, مناطق جنگلهاي صنعتي و مناطق جنگلهاي غير صنعتي را، اعم از جنگلهاي دولتي يا شخصي، از هم تفكيك نموده و براي اطلاع عامه اعلام نمايند.
2- تبديل قطعات جنگلي به اراضي زراعتي ممنوع بوده و مرتكب تعقيب و مجازات خواهد شد.
3- در هيچ قطعه از جنگلهاي صنعتي اعم از شخصي يا دولتي در يك سال اجازه قطع بيش از يك چهلم جنگل داده نخواهد شد، ولي نظر به اينكه جنگلهاي فعلي داراي اشجار قابل قطع بيشتري ميباشد، معهذا با تشخيص اداره فلاحت و با اجازه مخصوص ميتوان بيش از صدي دوونيم قطع نمود.
4- اداره كل فلاحت مكلف است كه براي هر نوع درختي از اشجار صنعتي شرايطی را از حيث سن و قطر و ساير شرايط معين نمايد. فقط ميتوان اجازه قطع اينگونه اشجار را صادر نمود.
5- قطع كنندگان اشجار علاوه بر ساير شرايط مقرره مكلف خواهند بود كه در تحت مراقبت اداره كل فلاحت در عوض اشجار صنعتي قطع شده، اشجار صنعتي غرس نمايند و آنها را حفظ كنند.
6- قطع اشجارغسز صنعتي از مقررات فوق مستثني بوده و در حدود تعليمات اداره كل فلاحت هر كس در ملك خود در قطع آنها آزاد ميباشد. ولي براي آنكه سوء تفاهمي حاصل نشود اداره كل فلاحت اسامي اشجاري را كه جزء اشجار صنعتي محسوب ميشود براي اطلاع عامه در محل اعلام خواهد نمود.
7-ذغالسازي بدون كسب اجازه قبلي اداره كل فلاحت و در خارج از مناطقي كه از طرف اداره مزبور معين ميشود اكيداً ممنوع بوده و متخلفين مورد تعقيب واقع خواهند شد. اجازه ذغالسازي در مناطق جنگلهاي صنعتي نبايد به هيچوجه داده شود چون اقدامات پاسبانان جنگلها، راجع به جلوگيري ازاحداث كوره باعث كمبود ذغال در تهران و ساير شهرستانها شده بود و از طرفي به در آمد مالكين جنگلهاي شخصي لطمه ميزد، از اين جهت تحريكات مالكين باعث ايجاد شكاياتي شد كه درنتيجه آن به دستور رضاشاه در سال 1313 سازمان جنگلباني منحل و اعتبار آن از بودجه كل كشور حذف گرديد و پاسبانان و مستحفظين جنگل اخراج شدند و وظيفه آنها در حوزه املاك اختصاصي به مامورين املاك مزبور محول گرديد و به استانداران و ادارت دارائي ابلاغ شد كه قطع درخت به كلي ممنوع است و منحصراً ذغال بايد از سر شاخه تهيه شود (دستوري كه از لحاظ فني بكلي غلط است) و اين دستور درحوزه گيلان شديدتر از ساير نقاط اجرا مي باشد (علتش اين بود كه همه مجبور شوند از جنگلهاي املاك اختصاصي چوب و ذغال تهيه كنند).
چون در اثر ممنوعيت قطع درخت ،جنگلنشينان و روستائيان حوزه گيلان از لحاظ تامين مصارف در مضيقه بوده و درصدد شكايات متواتر برآمدند، دولت ناگزير دستور قبلي را لغو و موافقت نمود، مردم مجاز باشند براي تامين حوائج خود با اجازه دارائي و نظارت مامورين آن از سرشاخه درختان جنگلي استفاده نمايند (دستور غلط فني جديد). لكن بايد تذكر داد چون عملا در مصارف روستائي استفاده از سرشاخه هاي كافي ميسر نبود، سوءاستفاده هاي زيادي بعمل ميامد و به نام سرشاخه درخت قطع مي شد.
تا سال 1320 در مازندران و گرگان اساسا سازماني براي نگهباني جنگلها و نظارت در بهره برداري از آنها مستقلاُ تشكيل نشد و امور مربوطه را مامورين املاك اختصاصي اداره مي كردند. لكن چون احاله وظايف مربوطه در گيلان به ادارات دارائي كه مامورين كافي نداشتند، مشكلاتي را بوجود آورده بود، لذا در سال 1314 موافقت شد كه اداره كشاورزي گيلان و آستارا از بودجه «دفع آفات نباتي» سازمان كوچكي براي استخدام مامور جهت نظارت در قطع اشجار ترتيب دهد و در اجرای اين تصميم 24 نفر بنام پاسبان جنگل استخدام شدند. در اين اوقات بعلت افزايش روزافزون مصرف چوب ساختماني در شهرها (بخصوص در تهران و آذربايجان) ،استفاده از چوبهائيكه از جنگلهاي اختصاصي گرگان و مازندران بدست مي آمد بعلت دوری راه و گرانی هزينه حمل و نقل همه جا مقرون به صرفه نبود لذا اقداماتی بعمل آمد و موافقت شد كه از درختان افتاده جنگلهاي گيلان و آستارا استفاده شود كه البته سوءاستفاده هايي نيز بنام اين درختان مي شد.
امروزه فوايد جنگل بدليل گستردگي دامنه آن بعنوان بستر حيات و زيربناي حيات انساني نام برده مي شود . داشتن نقش اساسي در امور تفريجي و تفرجگاهي و ايفاي نقش بعنوان پشتوانه اساسي و اصلي كشاورزي ، ايجاد درآمد براي دولت وملت و همچنين توليد محصول پر ارزشي به نام چوب كه زمينه اشتغال تعداد كثيري از افراد جامعه را فراهم ساخته و موجب رونق و شكوفايي اقتصادي كشورهايي مي شود كه از اين نعمت الهي برخوردارند و به نحوشايسته ومطلوبي هم از آن استفاده مي كنند. برخي از ويژگي هاي منحصر به فرد، و برتري هاي اين ماده پرارزش مورد بررسي اجمالي قرار مي گيرد تا شايد با شناخت بيشتري كه از آن صورت مي گيرد قدر جنگلهاي با ارزش كشورمان را كه توليد چوب تنها يكي از صدها فوايد آن را تشكيل مي دهد خوب دانسته و در راه حفظ ، حراست و توسعه آن مجدانه و صادقانه بكوشيم . در اين ميان هر چند شناخت اصولي جامعه مان از اين ماده پرارزش ، اندك است ولي در مقابل بسياري از محافل علمي و مجامع معتبر دانشگاهي جهان در راه آشنايي آحاد ملت با اثرات ارزنده اين ماده و نقش بنيادين آن در روند تداوم و تكامل زندگي انسانها گامهاي موثر و بلندي برداشته ونقش اساسي آن را به خوبي مبرهن و آشكار ساخته اند.
موزه آلتونا در هامبورگ آلمان و موزه علوم طبيعي لندن از جمله اين محافل و مراكز علمي به شمار مي آيند و توانسته اند با جمع آوري بسياري از وسايل و لوازم چوبي مورد استفاده بشر در طول تاريخ كه در عمده موارد در خور تحسين و اعجاب برانگيز است نقش حياتي چوب و وجود جنگل ها را در روند تكامل زندگي انسان هابه خوبي تبيين كنند. البته ناگفته پيداست مصرف چوب در انجام كارهاي بزرگ و با ارزش در كشور كه مهد دانش معماري جهان به حساب مي آيد نيز مسبوق به سابقه طولاني است زيرا از دوران گذشته هنر ساختمان سازي با آثار جاودانه اي همراه بود و از ديرباز اين سرزمين كانون اصلي استفاده بهينه و اصولي از چوب بوده است. بهترين شاهد اين مدعا وجود ساختمان هاي بزرگ تخت جمشيد ، چهل ستون ، عالي قاپو در اصفهان ، مسجد بايزيد بسطامي و صدها آثار معماري ديگري است كه هر يك در جاي خود از جمله مفاخر ارزنده ملي ما به حساب مي آيند.
اين در حالي است كه بر اثر حمله مهاجمان بيگانه بسياري از صنايع مستظرفه چوبي به همراه انبوهي ديگر از آثار كشورمان از بين رفته است. تخت جمشيد توسط اسكندر مقدوني به آتش كشيده شد و فقط خرابه هايي از آن باقي ماند و ديگر مهاجمان نيز به نوعي نسبت به نابودي اين صنايع اقدام كردند ولي با اين همه در اين بخش هنوز آثار هنري چوبي ارزنده و نفيسي وجود دارد كه عمده آنها را در ساختمان مساجد، مزارها ، اماكن مقدسه ( نظير در، منابر ، كنده كاري ها و شبكه بندي ها ) مي توان يافت كه تماماً با دست و ابزار دستي ساخته شده اند وتعدادي نيز جزء شاهكارهاي هنري چوبي در سطح جهان به شمار مي آيند.
در نظر آوريم اصولاً اين ماده گرانبها پيوسته به زيبايي ساختمانها و ويلاها جلوه اي خاص مي بخشد و اگر بهره برداري از منبع توليد آن ( يعني جنگل ) به طريق علمي و اصولي انجام پذيرد مي توان به طور مستمر آن را دراختيار مردم قرار داد.
ماده اي كه به راحتي قابل استحصال است و استحصال آن برخلاف بسياري از فراورده هاي طبيعي سوخت مستلزم صرف هزينه هاي هنگفت و استقرار سازمانهاي وسيع وگسترده نيست و به راحتي و آساني انجام مي پذيرد. نعمتي كه با اعمال روشهاي علمي مي توان در ميزان رويش آن قبل از مصرف در كيفيت آن هنگام مصرف دخالت كرد. فراورده هاي كه مواد استخراجي آن متعدد است و برخي از آنها نظير تائن ، رزين و مواد رنگي به سهم خود از اهميت اقتصادي در خور توجهي برخوردار است. از سوي ديگر فراواني اين مواد و مواد تخمير شونده آن نيز موجب گسترش صنايع تقطيري و تخميري زيادي شده است . ماده پرارزشي كه در مصارف عادي نسبت به عوامل شيميايي و فيزيكي و جو مقاوم است و مانند اكثريت فلزات بر اثر اكسيژن هوا اكسيد نمي شود و مثل بعضي از سنگها ومصالح ساختماني در مقابل گاز كربينك هوا تجزيه نمي شود ومانند بتن بر اثر يخبندان خرد و مانند پلاستيك به مرور پليمريزه و شكننده نمي شود و بر همين اساس در ساختمان اسكله بنادر و احداث ديگر اماكني كه با تغييرات شديد جوي مواجه هستند و يا محل هايي كه انواع گاز در آن پخش مي شود، مي تواند به طور گسترده اي به كار برده شود.
اين ماده ميخ و پيچ را به خوبي در خود نگه مي دارد و امكان اتصال قطعات آن نيز به وسيله چسب به خوبي ميسر است .كار با انواع وسايل دستي و لوازم ماشيني با آن به سهولت انجام مي پذيرد و به دليل داشتن خاصيت عايق نسبي در مقابل حرارت در ، ايزولاسيون هاي حرارتي و ساخت دسته ي افزارها كاربرد گسترده دارد و به دليل داشتن ضريب هدايتي حرارتي بسيار زياد داغ نمي شود ضمن اين كه در دماي اندك نيز يخ نمي بندد و به خاطر همين خاصيت ، كبريت از چوب ساخته مي شود. از قابليت رنگ پذيري و پرداخت بسيار خوبي برخوردار است. ماده اي است الاستيك و مقاوم به ضربه كه مي تواند براحتي در برابر نيروهاي مقاوم مكانيكي انعطاف نشان دهد و در شرايط عادي با مواد شيميايي مانند اسيدها و قليايي هاي رقيق تركيب نمي شود . هنگام شكستن يكباره مقاومت خود را از دست نمي دهد بلكه الياف آن به تدريج با ايجاد صدا از هم جدا مي شوند ، اين خاصيت ، از دلايل استفاده از چوب در معادن و داربست ها است. در ضمن در بيشتر موارد فاقد بو و طعم خاص است و بو و طعم اشياي مجاور را تغيير نمي دهد . داراي حداقل انبساط وكمترين ميزان انقباض در مقابل تغييرات درجه حرارت و داراي ده ها امتياز و ويژگي هاي منحصر بفرد ديگر است .
چنين وضعيتي ايجاب مي كند آحاد ملت در سايه عزم و اراده ملي وهمراهي وهمكاري بي دريغ با مسئولين واحدهاي مربوط بعنوان متوليان امور منابع طبيعي كشور، موجبات حفظ ، حراست وتوسعه وگسترش بيش از پيش جنگلها را كه پيوسته اشتغال زايي هم وطنان و رونق اقتصادي كشور عزيزمان را به دنبال دارد فراهم سازند و سبب ساز خرمي و سرسبزي و آباداني خاك پاك ايران زمين باشند.
اي كه مي بيني جهان را برقرار شد جهان از سبزه زاران برقرار
مرد غارنشين كه ۴۶ سال قبل به خاطر ناكامى در عشق، سر به جنگل گذاشته همچنان ادامه زندگى در غار تاريك را به حضور در خانه روستايى و ميان مردم ترجيح مى دهد. ۲۰ سال بيشتر نداشت. با اين حال هر روز در مسير رفت و آمد دختر مورد علاقه اش مى نشست تا لحظه اى او را ببيند.اگر يك روز او را نمى ديد تا فردا خوابش نمى برد. چند بار از او خواستگارى كرد اما هر بار خانواده �نگار� به او جواب رد دادند.
با اين حال �عزيز� با ديدن دختر جوان ضربان قلبش تندتر مى شد و پاهايش قدرت حركت نداشت. اما يك روز هر چه منتظر ماند از او خبرى نشد. همزمان با غروب خورشيد، غمزده و بى روحيه به خانه برگشت. صبح به محض طلوع آفتاب سريع خود را به نزديك خانه آنها رساند. ساعت ها گذشت اما باز هم از �نگار� خبرى نشد. دلشوره و اضطراب يك لحظه هم رهايش نمى كرد. تمام آبادى را به دنبالش گشت. اما هيچ كس جرأت بيان حقيقت به عزيز را نداشت. همه خود را از موضوع بى اطلاع نشان مى دادند.پسر جوان هر روز افسرده تر و گوشه گيرتر مى شد. يكى از دوستان �عزيز� كه طاقت ديدن غم و انتظار بيهوده او را نداشت سرانجام حقيقت را به او گفت: �عزيزجان، دختر مورد علاقه ات از اسب افتاد و مرد�! باور موضوع برايش امكان نداشت اما عصر چند روز بعد در پى اطمينان از مرگ دختر مورد علاقه اش ديوانه وار برآشفت و راهى جنگل شد.بلافاصله جست وجو ها براى يافتن جوان عاشق پيشه آغاز شد. اما هيچ ردى از او به دست نيامد. در پى ناپديد شدن جوان عاشق هر كس حرفى مى زد. يكى مى گفت عزيز به خاطر ناكامى در عشق خودكشى كرده. ديگرى مى گفت حيوانات وحشى او را دريده اند و... سال ها گذشت و كم كم ماجراى عاشق گمشده به فراموشى سپرده شد. اما چندى قبل و صبح يك روز بهارى كه اهالى روستاى �جيرده� فومن سرگرم كار روزانه بودند ناگهان مردى را ديدند كه با موهاى بلند، ظاهرى ژوليده و لباس هاى پاره وارد روستا شد. مرد غريبه با تعجب و حيرت به اهالى و خانه هاى روستا خيره مانده بود. كودكان با ديدن او از ترس به خانه ها دويده ويا كنار والدين شان پناه مى گرفتند. مرد غريبه شبيه مردهاى جنگلى كتاب هاى قصه و فيلم ها بود. او زير سايه درختى نشست و ناگهان مشغول شعر خواندن شد. يكى از اهالى برايش غذا برد اما او فقط مقدارى نان و ماست خورد. پس از خوردن غذا، بدون اين كه حرفى بزند دوباره راهى جنگل شد. از آن روز به بعد مرد جنگلى هر چند روز يك بار به روستا مى آمد و از اهالى نان و ماست مى گرفت. سرانجام او يك روز مهر سكوتش را شكست و سرگذشت تلخ زندگى اش را بازگو كرد. او عزيز بود. جوانى كه در ۲۰ سالگى به خاطر ناكامى در عشق، دل از خانه و خانواده كنده و راهى جنگل شده بود. عزيز هم اكنون ۶۶ پائيز از عمرش را پشت سر گذاشته و در غارى ميان جنگل هاى انبوه روستاى جيرده از توابع دهستان �آليان� فومن زندگى مى كند.يكى از دوستانش وقتى متوجه شد دوستش هنوز زنده است در ۲۰۰ مترى غار براى او كلبه اى چوبى ساخت. اما او علاقه اى به زندگى در روستا ندارد و همچنان اصرار دارد در غار كوچكش زندگى كند.عزيز علاقه زيادى به عكس گرفتن دارد اما نمى تواند چند دقيقه يك جا ثابت بايستد. روزها در جنگل و روستاهاى اطراف گشت مى زند اما با غروب آفتاب هر جا كه باشد به غار بازمى گردد.او مى گويد: �۴۶ سال است كه در غار زندگى مى كنم. ديگر به آنجا عادت كرده ام و دل كندن از غار تاريك برايم سخت است. تنهايى را دوست دارم و زندگى در ميان مردم آزارم مى دهد. در اين ۴۶ سال هرگز غذاى گرم نخورده ام. روزها را با خوردن آب و ميوه ها و گياهان جنگلى به شب مى رسانم.�اما يك روز هنگامى كه عزيز در حال عبور از كوچه اى در روستا بود با يك موتوسيكلت تصادف كرد. بنابراين اهالى او را به درمانگاه بردند. در آنجا مرد جنگلى مجبور شد پس از ۲۶ سال حمام كند. عزيز در مدت ۴۶ سال غارنشينى فقط يك بار به حمام رفته است. او چند روز قبل، پس از پنج سال سرانجام راضى شد موهايش را كوتاه كند. ظاهر ژوليده او و غده اى كه پشت گردنش قرار دارد، باعث ترس كودكان مى شد كه با اصرار اهالى سرانجام رضايت داد سرو وضعش را مرتب كند. �دوست نداشتم موهايم را كوتاه كنم اما اهالى روستا مجبورم كردند برخلاف خواسته ام عمل كنم.� عزيز كه در بين اهالى به �عزيز غارنشين� شهرت يافته حافظه خوبى هم دارد. تا كلاس چهارم دبستان درس خوانده و هنوز چند بيتى از شعرهاى كتاب هاى درسى سال هاى تحصيل مقطع ابتدايى آن موقع را حفظ است.عزيز همچنين يك بيت شعر درباره عشق خود سروده است كه هر وقت دلگير مى شود آن را زمزمه مى كند.او درباره سرگذشتش مى گويد: �تا ۲۰سالگى مثل بقيه اهالى در روستا زندگى مى كردم. اما مرگ ناگهانى دختر مورد علاقه ام زندگى ام را عوض كرد. به همين خاطر در سوگ يگانه نگارم آواره كوه و جنگل شدم.�اهالى روستا به زندگى با مرد غارنشين عادت كرده اند. او به كسى آسيب نمى رساند. تنها مشكل اهالى، نوع رفتار عزيز است. يكى از اهالى مى گويد: او همانند ۴۶ سال قبل رفتار مى كند و رفتارهايش انسان را به ياد انسان هاى عصر حجر مى اندازد. خورشيد كم كم خود را از سينه كش كوه پائين مى كشد. عزيز در سياهى جنگل ناپديد مى شود. او در غار سكويى درست كرده كه تختخوابش است. گفت وگوى خبرنگار اعزامى �ايران� با اهالى روستا و مرد غارنشين در شماره بعد چاپ خواهد شد
برگرفته از مجله الکترونیکی روزانه گروه مبین
جنگل ناحیهای که از درختهای انبوه پوشیده باشد را جنگل مینامند. در جنگل طبیعی معمولاً درختان کوچک و بزرگ وتنومند بطور نامنظم وهمچنین علفهای خودرو فراوانند.
جنگل مجموعه ای است از درختان، درختچه ها، پوشش گیاهی، جانوران و میکروارگانیسم ها (قارچها، باکتریها و ویروسها) که به همراه عوامل طبیعی غیر حیاتی مانند خاک، آب، دما، باد و ... محیط و رویشگاه (Habit) مشخص و معلومی را به وجود آورده اند.
جنگلها در تمام نواحی زمین که قابلیت رشد درخت در آنها وجود دارد و از نظر ارتفاع در زیر خط درخت قرار دارند یافت میشوند، مگر اینکه بارش باران در آنجا کم بوده، یا تناوب آتش سوزیهای طبیعی زیاد باشد. جنگلها عمدتاً شامل تعداد زیادی از گونههای درختان با ارتفاع مختلف میباشند، و در کنار اینها درختچهها و درختان جوان رشد میکنند، که سبب استفاده بهینه از نور آفتاب میشود. یک جنگل به شکل طبیعی اش، محل زندگی بسیاری از جانوران و گونههای گیاهی میباشد، و زیست توده آن در هر واحد سطح، در مقایسه با بیشتر زیست بومها زیادتر میباشد. از دیدگاه بومشناختی، ممکن است یک جنگل از یک درختزار متمایز باشد. جنگل کم و بیش، سایبانی متراکم دارد، و شاخ و برگ درختان به هم میرسند یا این که در هم تنیده میشوند؛ یک درختزار عمدتاً سایبان بازی دارد، که مقداری نور خورشید از بین درختان نفوذ میکند.
بیشتر از تمام مناطق دنیا جنگلهای برگ ریز معتدل بر اثر فعالیتهای انسان تحت تأثیر قرار گرفتهاند. در اکثر مناطق معتدل، نواحی وسیعی از جنگلها برای احداث راههای کشاورزی از بین رفتهاند. این فرآیند چندین قرن پیش در اروپا آغاز شد و منجر به باقی ماندن تعداد کمی از جنگلهای خالی از سکنه شد. در شرق آمریکای شمالی، جنگل زدایی با ورود مهاجران اروپایی آغاز شد اما هنوزبه وسعت آنچه در اروپا رخ داده، نرسیده است.
عوامل زیستی و غیر زیستی رویشگاههای جنگلی با تاثیرات متقابلی که بر هم می گذراند، سبب برقراری و تداوم سیکل حیاتی در جنگل می شوند به عبارتی دیگر این تاثیرات دینامیک سبب ایجاد مراحل و فازهای تحولی در جنگل می شود. جوامع جنگلی گوناگون در نتیجه تاثیرات متقابل عوامل حیاتی و غیر حیاتی بر هم در طی دوران بسیار طولانی که به میلیونها سال قبل بر می گردد؛ توانستهاند بر مبنای ویژگیهای اکولوژیکی و نیازهای زیستی خود، مناطق مختلفی را تحت پوشش خود قرار دهند. به عبارتی دیگر هر گونه گیاهی شرایط اکولوژیکی خاصی را می تواند؛ تحمل کند و بر همین اساس در مناطق مختلف دنیا پوشش گیاهی متفاوتی را شاهد هستیم. به طوری که در عرض های جغرافیایی پایین جنگلهای تروپیکال (مناطق حاره ای) را شاهدیم و با افزایش عرض جغرافیایی به ترتیب گونه های مناطق مدیترانهای، معتدله خزان کننده و در نهایت گونه های سوزنی برگ همیشه سبز (مناطق بوره آل) را می توانیم مشاهده کنیم. اما این وضعیت در برخی مناطق به دلیل تفاوتهایی که در شرایط اکولوژیکی به وجود می آید از جمله شرایط توپوگرافیک (پستی و بلندی)، ادافیک (خاک)، بیوتیک (زیستی)، کلیماتیک (آب و هوا)، ممکن است مغایر با اصول کلی عنوان شده در بالا باشد. به طور مثال در ارتفاعات مناطق تروپیکال (حاره ای) چه بسا گونه های مناطق معتدله و... را شاهد هستیم. اما آنچه را که باید به آن اشاره نمود این است که اجزا اصلی تشکیل دهنده رویشگاههای جنگلی نیز مانند تمام جوامع زیستی در طول حیات خود همواره متاثر از عوامل طبیعی و غیر طبیعی، تحولات گوناگونی را سپری می نمایند.
در جنگلهای طبیعی شروع سیکل تمامی و تحملی در جنگل و به تبع آن روند توسعه و پایداری در اکوسیستمهای جنگلی همراه با مرحله تحولی «تخریب» همراه است. بنابراین یک درخت جنگلی پس از رسیدن به سن دیر زیستی فیزیولوژیک، یعنی زمانی که اندامهای مختلف یک درخت جنگلی در نتیجه کهولت سن و پیری، دچار نارسایی شدند، در نتیجه اختلالاتی که در فعالیتهای بیولوژیکی گیاه حادث می شود، که نماد ظاهری آن خشک شدن شاخه ها و اندامهای قسمتهای هوایی درخت (تاج)، کوچک شدن سطح تاج پوشش درخت، پوسیده و توخالی شدن تنه در اثر حمله آفات و بیماریها خواهد بود. در چنین شرایطی با حدوث یک باد سنگین و با بارش سنگین نزولات جوی (بخصوص برف)، ایجاد زلزله، صاعقه، زمین لغزش و سایر عوامل تخریب طبیعی، درختان مزبور افتاده و در نتیجه حرفه هایی در تاج پوشش جنگل ایجاد می شود که در واقع روندهای تحولی در جنگلهای دست نخورده (جنگل بکر) از همین نقطه آغاز می شود. (دلفان اباذری ۱۳۸۱). این مرحله تحول می تواند به طور نسبی طولانی (در یک سیکل طبیعی) و یا کوتاه مدت (در نتیجه حدوث عوامل غیر مترقبه طبیعی) باشد (Emborg و همکاران ۲۰۰۰). به دنبال ایجاد حفره در توده های جنگلی و تابش نور بر عرصه رویشگاه با مساعد بودن شرایط رویشگاهی و وجود بذر مناسب (به لحاظ کمی و کیفی)، گروههای زادآوری به تدریج حفره های موجود را پوشش می دهند که این مرحله از تحول را تحت عنوان «مرحله تحولی تجدید حیات» نامیده می شود. گروههای زادآوری به مرور زمان و در نتیجه رقابت بین آنان بر میزان رشد قطری و ارتفاعی خود می افزاید و در این مرحله تعداد قابل توجهی از نهالها مغلوب واقع شده و به تدریج حذف می شوند. ولی پایه های موجود بر میزان رشد خود همچنان خواهند افزود، این مرحله را در اصطلاح«مرحله تحولی صعود و افزایش رشد» یا «مرحله تحولی تشکیل توده» نامیده می شود. توده های جوان تشکیل شده در حفره ها، در مراحل اولیه به صورت یک جنگل جوان نسبتاً همسال به نظر می رسند که در اصطلاح تحت عنوان «فاز جنگل جوان» نامیده می شوند. در این توده ها به تدریج برخی از پایه ها که از شرایط رویشگاهی مطلوب تری مانند نور، رطوبت، خاک، جهت و ... بهره مند هستند از نظر رشد قطری و ارتفاعی از سایر پایه ها پیشی گرفته و ضمن ایجاد تفاوت آشکوب، تفاوتهایی نیز از نظر قطر نمایان می سازند. در این مرحله جنگل دارای ساختار پلکانی خواهد بود و به عبارت دیگر درختان با قطر و ارتفاع متفاوتی در عرصه جنگل دیده می شوند که در اصطلاح این وضعیت را تحت عنوان «فاز تک گزیده» می توان نامگذاری نمود. با عبور از این مرحله و به تدریج درختان موجود در توده جنگلی به یک ساختار مشخصی می رسند که در آن درختان موجود دارای ارتفاع نسبی برابر (یک آشکوبه) و از نظر قطری نیز نزدیک به هم هستند. در این وضعیت جنگل به ظاهر به توده جنگلی همسال نزدیک است که از آن تحت عنوان «جنگل همسال دروغین» نیز اسم برده می شود، که این مرحله تحت عنوان «مرحله تحولی اپتیمال» نامگذاری می شود. تحولات در جنگل چنانچه تحت مداخلات شدید انسانی قرار نگیرد در جنگلهای طبیعی شمال ایران در یک سیکل طبیعی حدود ۲۰۰ تا ۲۵۰ سال به درازا می کشد (دلفان اباذری ۱۳۸۱ و Korpel 1995). اما در جنگلهایی که تحت مدیریت قرار می گیرند، دخالتهای علمی سبب آن می شود که طول هر یک از این مراحل تحولی را کوتاهتر نموده و در ضمن ارزش های تولیدی درختان جنگلی را نیز افزایش می دهند.
در طول ساحل غربی آمریکای شمالی، آب و هوای مرطوب و معتدل، جنگلهای کاج بارانی را که از آلاسکا تا شمال کالیفرنیا امتداد یافتهاند بوجود آورده است. این جنگل منحصر به فرد، مدتهای مدید در معرض تهدید بوده است زیرا میتوان از درختانش برای سوخت و کاغذ سازی استفاده کرد. حدود ۹۰ درصد ازجنگلهای اولیه اکنون کاملاًَ از بین رفتهاند. گرچه جنگلهایی که درختانشان قطع شدهاند معمولاَ دوباره کاری میشوند، اما رستنی های جدید، حیات وحش کمتری را نسبت به جنگلهای اولیه در خود پناه میدهند.
گر چه بعضی از نواحی جنگلهای شمالی برای سوخت و کاغذ سازی قطع شدهاند این منطقه از بسیاری از تغییراتی که برای انواع دیگر جنگلها رخ داده گریخته است. حدود ۱۲۰۰۰ سال پیش، اواخر دوران یخبندان که یخچالهای طبیعی، عقب نشینی کردند جنگلهای شمالی اندک اندک به سمت شمال پیش رفتهاند. قسمتهای عظیمی از این جنگلها بر روی خاک یخ زده که به جز در قسمت سطحی در طول تابستان، همیشه یخ زده هستند رشد میکنند.
تفاوت آب و هوا و اختلاف درجه گرما در نقاط مختلف کشور ، انتشار درختان جنگلی و تقسیمات جغرافیایی ویژه گیاهی را سبب شده است. در شمال ایران جنگلهای انبوه و مرطوب پایگاه ویژه خود را بوجود آوردهاند. آب و هوای مناطق شمالی کشور تقریبا مشابه آب و هوای نواحی اطراف دریای مدیترانه میباشد. بخشهای شرقی و غربی کشور ، حوزه پخش جنگلهای خشک و تنک و سواحل جنوبی ایران که جزء نواحی گرمسیری و حاره محسوب میشود، دارای جنگلهای تنک از گونه درختان نواحی گرمسیری است و با جنگلهای سایر نقاط کشور کاملا متمایز میباشد.
هر جنگلی برای خود یک جامعه زنده به حساب میآید و اگر این جامعه نباتی تنها از طریق عوامل طبیعی مورد تهدید قرار گیرد بنا به طبیعت و سرشت خویش ، قابلیت ترمیم خرابی و تجدید و احیای جامعه خود را دارد، مگر اینکه انسان ندانسته به کمک عوامل طبیعی تخریب بشتابد. در این صورت جامعه نباتی که محصول فعالیت طبیعی بوده و به یکباره و یا به تدریج از بین میرود و امیدی برای تجدید حیات آن در مدت محدود نخواهد بود. یکی از شناختهترین عوامل طبیعی تخریب جنگلها ، باد میباشد.
آتش سوزی در جنگلها نیز از عوامل مخربی است که قدمتی برابر با زیست اجتماعی انسانها دارد. منتها از نظر میزان خساراتی که به بار میآورد در کشورها و مناطق مختلف و نوع جنگلهایی که آتش سوزی رخ میدهد متفاوت میباشد. حریق در جنگلهای سوزنی برگ به سبب سرعت و قابلیت اشتعال خسارتی را که به ارزش تجاری درختان وارد میآورد، به مراتب سنگینتر از درختان پهن برگ میباشد و جای خوشبختی است که بیشتر جنگلهای ایران از نوع پهن برگ میباشد. حریق در صورت وسعت و شدت و تکرار در یک جنگل سبب تغییر ارزش کیفی گونهها میشود و به ظهور گونههای پست و نامرغوبی میانجامد که از نظر تجاری فاقد ارزش میباشند
جنگل ، هدیه خدایی و نخستین دوست بشر به شمار میرود. هیچیک از پدیدههای طبیعت به اندازه جنگل در زندگی آدمیان نقش اساسی و سازنده ندارند. انسان آغازین تنها در پناه جنگل توانست به حیات و تولید نسل خود ادامه دهد، او نیازمندیهای روزانه خود را از جنگل بدست میآورد. بدین سان احترام به درختان و احساس دوستی نسبت به آنها پدیدهای است که منشا بسیار دیرین در پندار انسانها دارد و افسانههای کهن اقوام و ملل مختلف جهان ، سرشار از اساطیر گیاهی است.
گلهاي اين گياه داراي اثر مدر است و از آن در آب آوردن انساج
مخصوصا در استسقا استفاده مي شود.
گل گندم در سرماخوردگي جهت رفع سرفه و در بيماريهاي سينه به
كار مي رود.
دم كرده يا آب مقطر آن سابقا به صورت لوسيون در رفع التهابات
كنار آزاد پلك ها و ورم ملتحمه و گل مژه به كار مي رفته است.
براي تمام قسمتهاي گياه اثر تب بر و تصفيه كننده خون وضد
رماتيسم ذكر گرديده است.
از گل گندم جهت رفع بيماريهاي كبدي و زردي و بيماريهاي پوست
استفاده مي شود.
اگر مقدار 30 گرم گل گندم را در نيم ليتر آب به مدت ده دقيقه
جوشانيده و آنرا صاف نموده و سپس يك پارچه در آن زده تا خيس
گردد و چشمها را بسته و روي چشمها پنج يا ده دقيقه گذاشته شود
سبب مي گردد كه سفيدي چشم ها سفيدتر و شفاف تر گردد انجام دادن
اين كار شفافيت خاصي به سفيدي چشم مي دهد.
دم اسب اثر مدر و قوي و بند آورنده خون و ترميم كننده انساج و
تامين كننده عناصر معدني بدن را دارد.
به طوريكه از اين نظر آن را مي توان در درمان بيماري سل از
داروهاي موثر و مفيد به حساب آورد.
در استعمال خارج اثر ضد عفوني كننده و التيام دهنده بر روي
زخمها دارد.
جوشانده دم اسب ترشحات ادرار را زياد مي كند.
دم اسب داروئي موثر در رفع استسقا و آب آوردن انساج است.
دم اسب با دارا بودن اثر مقوي مي تواند در يك رشته بيماريها ي
كليوي نظير عدم دفع ادرار و ورم مثانه و سنگ كليه و احساس درد
در مجاري ادرار و قولنجهاي كليوي مفيد واقع گردد.
دم اسب در درمان آسم اثري قاطع دارد.
بررسي هاي ديگر اين گياه را در رديف داروهاي تصفيه كننده خون
جاي داده است.
غرغره جوشانده دم اسب اثر قطعي در رفع گلو درد دارد.
دم اسب خون دماغ را به سرعت پايين مي آورد.
كمپرس دم اسب روي ضرب ديدگي يا زخم ها و در رفع بيماريهاي جلدي
مانند سودا و خارش اثرات مفيد ظاهر مي كند.
دندانهايي سفيد و سالم نشانه اي از طراوت جواني در چهره است.
پوست ليموي ترش بدون آب را به دندانهاي خود بساليد تا دندانها را سفيد كند و ريشه آنها
را محكم سازد.
پوست ليمو را به دستها و صورت خود هم مي توانيد بماليد تا طراوت و درخشندگي خاصي به آن
ببخشد.
سيب درختي را با پوست دندان بزنيد و بجويد اين كار هم دندانها را سفيد مي سازد و هم لثه
و ريشه هاي دندان را تقويت مي كند.
اگر لثه هاي شما ورم كرده و تحريك شده است و براي چند روزي نمي توانيد دندانهاي خود را
مسواك بزنيد و با خمير دندان بشوييد مي توانيد دهان خود را با جوشانده نعناع بشوييد.
وقتي دهان شما دچار عارضه برفك شده و نمي توانيد غذا بخوريد بايد دهان خود را با جوشانده
گل ختمي و پنيرك بشوييد.
آويشن و مريم گلي و سرخ وليك از گياهاني هستند كه براي درمان برفك دهان مفيد هستند و شما
مي توانيد روزي چند بار دهان خود را با جوشانده اين گياهان بشوييد.
همچنين مي توانيد به زخمهاي برفك دهان آب ليمو و يا آب پياز بماليد و بعد خواهيد ديد كه
خيلي زود برفك دهان بوسيله اين گياهان شفا بخش خوب مي شود.
مورد اثر ضد عفوني كننده دارد و از آن در مصارف داخلي و استعمال خارج
مي توان استفاده كرد به علاوه مقوي معده و نيرو دهنده و قابض است.
مورد در جهت رفع بيماريهاي دستگاه تنفسي و مجاري ادرار به كار مي رود.
مصرف مورد در موارد برونشيت و سرفه مفيد نمي باشد و مضر است.
در مصرف خارج از مورد در دفع بيماريهاي جلدي و مواقعي كه به علت بروز
دانه هاي جلدي كه پوسته هاي كوچك و سفيد رنگ در پوست ظاهر مي شود مي توان
استفاده كرد.
غرغره جوشانده مورد در ضد عفوني كردن و رفع تحريك مخاط دهان موثراست.
قسمت گوشت دار و كوزه اي شكل نسترن به علت دارا بودن تانن و ويتامين C و
مواد مختلف ديگر اثر ضد اسكوربوت- قابض و مدر دارد.
از نسترن در رفع حالت اسهالي- اخلاط خوني -انقباض غير ارادي ماهيچه هاي
معده-بيماريهاي ناشي از التهاب و ورم كليه ها دردهايي كه به علت پيدايش
سنگ كليه پديد مي آيد مي توان به كار برده شود.
نسترن عمل تحريك كننده بر روي مجاري ادرار دارد.
دم كرده هاي برگ و گل نسترن جهت شستشوي زخم ها و اولسرها و سوختگي ها و در
درمان آنها به كار مي رود.
جوشانده قسمت گوشت دار نسترن مشروط بر آنكه عمل جوشاندن بيش از ده دقيقه
طول نكشد به علت دارا بودن مقدار كافي از ويتامين C در رفع عوارض ناشي
از كمبود اين ويتامين در بدن اثر بسيار مفيدي دارد.
گشنيز داراي اثر و خاصيت نيرو دهنده- هضم كننده غذا- بادشكن - مدر - ضد
تشنج و ضد صرع است. گشنيز در رفع بلعيدن هوا مفيد است.
گشنيز به عنوان مقوي معده و منظور معطر ساختن بعضي از غذاها استفاده مي شود
مصرف آن در بيماريهاي عفوني مختلف مانند تب تيفوئيد و به طور كلي بيماريهاي
مختلف كه منشاء باسيلها و تبهاي دانه اي است توصيه مي شود.
گشنيز در مواردي كه مسموميت بر اثر پيدايش تخميرهاي عفوني در روده پديد
مي آيد به علت خاصيت ضد باكتري كه دارد مفيد است.
بايد توجه داشت كه مصرف زياده از حد گشنيز نوعي مستي توام با خستگي مفرط
منجر به خواب عميق و حالاتي نظير گنگي و بيحسي پيش مي آورد كه ممكن است در
خاتمه منجر به ورم و روده -پيدايش خون در ادرار گردد.
پنيرك اثر نرم كننده-آرام كننده-آرام بخش-مدر و رفع ناراحتي هاي سينه دارد
پنيرك در غالب بيماريهايي كه منشاء التهاب و تورم اعضاي بدن دارد مي تواند
مورد مصرف قرار گيرد.
جوشانده و همچنين ضماد پنيرك به تناسب نوع بيماري در رفع تحريكات اعضاي
مختلف بدن مانند تحريكات دستگاه گوارش-مجاري ادرار-مجاري تنفسي-نزله هاي
ششي و برونش ها-رفع سرفه در برونشيت-التهاب مخاطهاي بدن-استفراغ و اخلاط
خوني-ورم لوزتين-آنژين ها-بيماريهاي كليوي و مثانه-سرخك-مخملك-آبله و رفع
يبوست اطفال استفاده مي گردد.
در استعمال خارجي ريشه و برگ له شده پنيرك جهت رفع التهابهاي سطحي بدن
با قرار دادن به روي عضو و همچنين براي رفع جوش صورت و دانه هاي جلدي به
كار مي رود. در ضمن درد و ناراحتي هاي محل جوش و دانه ها را تسكين مي دهد.
جوشانده حاصله از برگ و گل پنيرك به صورت غرغره در رفع تحريكات مخاط دهان
ورم لوزه ها-درد گلو-آنژين اثر مفيد دارد.
نام فارسی: نی مقدس
تیرۀ : زرشک Berberidaceae
نام علمی Nandina domestica Tuunb
ویژگی های گیاه شناختی :
درختچه همیشه سبز ، تا ارتفاع 5/1 متر ، ایستاده ، به طور معمول فاقد شاخه و چند ساقه ای ، ساقه ها به طور معمول به ضخامت انگشت ، برگها تقریبا 2 تا 3 شانه ای ، با طول 30 تا 60 سانتی متر ، قاعده اغلب گرد و گنبدی . برگچه ها بیضوی تا نیزه ای ، با طول 3 تا 6 سانتی متر ، در هنگام رویش قرمز و قهوه ای ، بعد سبز خوش رنگ ، قسمت تحتانی روشن تر ، زبر چرمی ، صاف ، در هنگام ریزش به طور معمول ارغوانی گلها سفید کوچک ، اما به طول 30- 20 سانتی متر خوشه ها افراشته ، میوه ها قرمز روشن ، به طور تقریبی به اندازۀ نخود، دیر پای.
پراکندگی جغرافیایی : چین مرکزی .
زمان کامل شدن همۀ برگها : اواسط فروردین تا اوایل اردیبهشت
زمان گلدهی : اواخر خرداد تا اواخر تیر .
زمان میوه دهی : اوایل تیر تا اوایل مرداد.
زمان رسیدن بذر : اواسط مرداد تا اواخر مهر
البته باید خاطر نشان کرد که بعضی از خصوصیات ذکر شده بستگی به شرایط اقلیم منطقه ( ماکرو و میکروکلیما ) دارد.
کاربرد : درختچه همیشه سبز که رنگ برگها در پائیز و زمستان قرمز می شود و میوه های زیبای قرمز رنگ در طراحی فضای سبز و Rock garden مناسب است .
نحوه تکثیر: این درختچه زیبا به دو روش زیر تکثیر می یابد:
1 - پاجوش : جدا کردن پا جوش از گیاه مادری در بهار و تابستان
2 - قلمه زنی : گرفتن قلمه از شاخه ای جوان که رشد خود را تکمیل کرده اند. در تابستان قلمه ها را در شاسی سرد ریشه دار می کنند .
نیازها:
میزان نور: آفتابی
نوع خاک : خاک زراعی باغ
آبیاری : متوسط و منظم( 6 میلیمتر در روز)
نکته : بذرها ، به علت جنین ناقص ، فاقد قوۀ نامیه می باشند و باید در دمای 4 درجۀ سانتیگراد قرار گیرند تا جنین رشد نماید .
آدم باغبان بود و خداوند اورا آگاه ساخت که نیمی از کار خوب باغبانان بر روی زانو هایش انجام می گیرد . پس هنگامی کار تو به پایان می رسد،می توان دست هایت را بشویی و به ستایش بایستی ، به ستایش شکوه باغ ، به این امید که از بین نرود و شکوه آن باغ هیچگاه از بین نخواهد رفت
در محوطه سازی سبز و طراحی باغ و فضای سبز آنچه حرف اول را می زند آشنایی طراح با گیاهان متنوع و خصوصیات گیاهان مختلف برای منظورهای خاص می باشد . در اینجا به تعدادی از گیاهانی که برای طراحی مناسب می باشند اشاره شده است . اطلاعات بر اساس جزوات درسی و جزوات کنکور کارشناسی ارشد طراحی محیط همچنین از جزوه های اموزشی سازمان پارکها و فضای سبز جمع اوری شده است.
درختان سایه انداز و پوشاننده : عرعر- بیدمجنون- چنار-داغداغان-پائولونیا-شاه بلوط هندی-توت امریکایی- درخت لاله-ابریشم-افراسیاه-نارون
درختان سریع الرشد:سرو نقره ای-عرعر-دم موشی- زیتون تلخ-چنار-سدروس-افرا سیاه-اقاقیا-پائولونیا-توت امریکایی-لاله-ابریشم-
درختان مقاوم به گرد خاک: عرعر- زالزالک-ژنکیو-چنار-لیلکی امریکایی-ماگنولیا-بیدمجنون-اقاقیا-داغداغان
گیاهان میوه وحشی (زینتی ) برای پارکها: گلابی –آلو-آلوچه-سیب – پسته –مو-فندق-گوجه- زیتون –انجیر-گیلاس-انار-ازگیل-آلبالوتلخ-زالزالک-شیرخشت
گیاهان جاذب پرنده:یاس وحشی –زیتون-زغال اخته – امین الدوله- پیروکانتا- خاس-اسپیره –یاس خوشه ای – انگور زینتی
مناسب خاک اهکی:زیتون معمولی – زربین –سروخمره ای – چنار- زبان گنجشک
مناسب اب و هوای مدیترانه ای:زربین – زیتون معمولی- برگ بو- انجیر
دارای بافت خشن : عرعر-ماگنولیا-انجیر –خرمالو-نخل زینتی –شاه بلوط هندی
دارای بافت نرم: ابریشم – لیلکی- ابریشم مصری- بید
درختان آشغال ریز:زیتون تلخ –زیتون معمولی – اقاقیا-توت امریکایی
1گیاهان معطر: سرو ناز-برگ بو –گل یخ –گل سنجد –یاس خوشه ای- اقاقیا-نمدار- پائولونیا-ماگنولیا
درختان ابدوست: چنار –توسکا-بیدمجنون- درخت لاله -
درختان جنگلی :سرو نقره ای – افرای سیاه –زبان گنجشک –اقاقیا- توسکای قشلاقی- ارغوان – کاج سیلوستر- بلوط- گز- شاه بلوط – سدروس- عرعر
درختان بادشکن: توت امریکایی – سرو نقره ای – سرو خمره ای- اقاقیا – زالزالک- نمدار- سدروس - گردو
گیاهان دارای رشد کم: کریپتومریا-زیتون معمولی – ماگنولیا – برگ بو- انجیر – زالزالک- سوفورا
گیاهان دارای رشد متوسط: پر – ژنکیو- درخت چینی – توری- داغداغان
گیاهان مناسب خاک اسیدی: عرعر- لیلکی امریکایی – توسکا قشلاقی – اقاقیا
گیاهان مقاوم به سرما:سرو نقره ای- کریپتومریا – چینی – به ژاپنی – ابریشم مصری- ماگنولیا
درختان دارای ریشه سطحی: ابریشم – آیلان – سرو نقره ای
گیاهان مناسب کاشت در شیبها: ار غوان - سنجد
گیاهان مناسب جلوگیری از فرسایش خاک : توسکا قشلاقی- چنار- بید مجنون – اقاقیا – توت امریکایی – سرو نقره ای
گیاهان طویل عمر: زیتون معمولی- شاه بلوط هندی گل سفید- سرو ناز
گیاهان دارای عمر کوتاه: زیتون تلخ – اقاقیا – افرای سیاه
درختان بر گ قرمز: افرای چناری برگ قرمز- گوجه گل- فندق – زرشک – انجیلی در پاییز- توری در پاییز- افاری ژاپنی
گیاهانی که در زمستان جلوه دارند: بید مرجانی- بید فری- فندق- گیلاس- سوزنی برگان مانند سرو کوهی رونده – سرو سیمین – انواع کاجها و سروها – پهن برگان همیشه سبز ماند ماگنولیا تابستانه و آکاسیا- گل یخ – یاسمن زمستانی
گیاهان الوان که با گل و میوه و برگ تولید رنگهای متنوع میکنند : ارغوان – سیب گل – مموزا – طاووسی – توری- ماگنولیا زمستانه – ماهونیا – پیراکانتا - دوتسیا
گیاهان پوششی مناسب کاشت در زیر درختان: سالوی وحشی- قاصدک – شنگ ترشک شبدری- پوتنتیلا
در ختان مناسب بلوار ها و کوچه ها: سرو خمره ای – ژنکیو- افرا – شاه بلوط هندی – توس – ارغوان – زبان گنجشک – درخت لاله سیب – پاولینا – چنار- لرگ – گلابی - بلوط
درختان مقاوم به سایه:سرخدار- دوگلاس – سکویا – نوئل – ممرز- هدرا - راش
درختان مقاوم به بادهای دریایی و اب شور: کلیه کاجها – ایلان – گل ابریشم – زبان گنجشک –توت – صنوبر وسپیدار – اقاقیا – گز – سنجد.
 |
 |
 |
| |
| |
بازدانگان (Gymnosperms) زیر شاخهای از گیاهان گلدار هستند که قدیمیتر از نهاندانگان میباشند. این زیر شاخه خود به ردههای متعددی تقسیم میشود.
 |
 |
 |
 |
| نهاندانگان بزرگترین گروه گیاهان را تشکیل میدهند که همانطور که از اسمشان مشخص است تخمک آنها در درون تخمدان بسته نهان میباشد. گیاهان این رده در همه نوع اقلیم یافت میشوند و بسیاری از آنها مصارف صنعتی ، غذایی و زیستی دارند. |
| نهاندانگان بزرگترین گروه گیاهان را تشکیل میدهند که همانطور که از اسمشان مشخص است تخمک آنها در درون تخمدان بسته نهان میباشد. گیاهان این رده در همه نوع اقلیم یافت میشوند و بسیاری از آنها مصارف صنعتی ، غذایی و زیستی دارند. |
بازدانگان (Gymnosperms) زیر شاخهای از گیاهان گلدار هستند که قدیمیتر از نهاندانگان میباشند. این زیر شاخه خود به ردههای متعددی تقسیم میشود.
| |
| |
| |
| |
بازدانگان (Gymnosperms) زیر شاخهای از گیاهان گلدار هستند که قدیمیتر از نهاندانگان میباشند. این زیر شاخه خود به ردههای متعددی تقسیم میشود.
| |
| |
| |
| |
خزهها گیاهانی هستند که در مکانهای مرطوب و مردابی میرویند و نمونههایی از آنها که در آبهای شور زندگی میکنند دیده شده است. تخته سنگها و تنه درختان در نواحی مرطوب و جنگلها پوشیده از یک قشر خزه است. گروهی ابتدایی از گیاهان را تشکیل میدهند که آثار سنگوارهای آنها در دوره دونین و کربونیفر مشاهده شده است. فاقد گل هستند که دستگاه رویشی آنها از ساقه و برگ تشکیل شده است.
دستگاه آوندی مشخصی در آنها دیده نمیشود و بجای ریشه کرکهای یک یا چند یاختهای به نام ریزوئید عمل جذب مواد را برای آنها انجام میدهند.خزهها چرخه زندگی مخصوص به خود را دارند که با چرخه زندگی گیاهان متعلق به شاخههای دیگر متفاوت است. در این گیاهان وجود گامتوفیت طولانی و بسر بردن اسپروفیت روی گامتوفیت یکی از ویژگیهای چرخه زندگی است.
 |
 |
 |
سرخسها گروهی از گیاهان نهانزاد آوندی هستند. سرخسهای کنونی گروهی تکامل یافتهترین گیاهان از این گروه هستند. رشد برگ در سرخسها نسبتا کامل و مدوام و ریزوم آنها پایا است. در سرخسها مثل سایر نهانزادان آوندی تولید گیاه برگدار با تشکیل تخم آغاز میشود و بنابراین با اسپوروفیت مطابقت دارد.
 |
 |
 |
|
|
قارچها موجوداتی هتروتروف بوده، فاقد ریشه ، ساقه و برگ هستند و در یکی از پنج سلسله موجودات زنده قرار داده شدهاند. این موجودات به علت فقدان کلروفیل (سبزینه) قادر به سنتز مواد آلی نیستند و در نتیجه ناگزیرند به صورت ساپروفیت بر روی مواد آلی مرده گیاهی و جانوری و یا به صورت انگل بر روی یاختههای زنده و یا داخل آنها زیست کنند. نوع دیگر زندگی همزیستی قارچها با دیگر موجودات است که در میکوریزا و گلسنگها دیده میشود.
 |
 |
 |
 |
روزی هیزم شکنی در یک شرکت چوب بری دنبال کار می گشت و نهایتا" توانست برای خودش کاری پیدا کند. حقوق و مزایا و شرایط کار بسیار خوب بود، به همین خاطر هیزم شکن تصمیم گرفت نهایت سعی خودش را برای خدمت به شرکت به کار گیرد. رئیسش به او یک تبر داد و او را به سمت محلی که باید در آن مشغول می شد راهنمایی کرد. روز اول هیزم شکن 18 درخت را قطع کرد. رئیس او را تشویق کرد و گفت همین طور به کارش ادامه دهد. تشویق رئیس انگیزه بیشتری در هیزم شکن ایجاد کرد و تصمیم گرفت روز بعد بیشتر تلاش کند اما تنها توانست 15 درخت را قطع کند. روز سوم از آن هم بیشتر تلاش کرد ولی فقط 10 درخت را قطع کرد. هر روز که می گذشت تعــداد درخت هایی که قطع می کرد کمتر و کمتر می شد. پیش خودش فکر کرد احتمالا" بنیه اش کم شده است. پیش رئیس رفت و پس از معذرت خواهی گفت که خودش هم از این جریان سر در نمی آورد. رئیس پرسید: آخرین باری که تبرت را تیز کردی کی بود؟" هیزم شکن گفت: تیز کردن؟ من فرصتـی برای تیز کردن تبرم نداشتم تمام وقتم را صرف قطع کردن درختان می کردم!
شما چطور؟ آخرین باری که تبرتان را تیز کرده اید کی بود؟تبرتان را کی تیز کردید؟
روزی هیزم شکنی در یک شرکت چوب بری دنبال کار می گشت و نهایتا" توانست برای خودش کاری پیدا کند. حقوق و مزایا و شرایط کار بسیار خوب بود، به همین خاطر هیزم شکن تصمیم گرفت نهایت سعی خودش را برای خدمت به شرکت به کار گیرد. رئیسش به او یک تبر داد و او را به سمت محلی که باید در آن مشغول می شد راهنمایی کرد. روز اول هیزم شکن 18 درخت را قطع کرد. رئیس او را تشویق کرد و گفت همین طور به کارش ادامه دهد. تشویق رئیس انگیزه بیشتری در هیزم شکن ایجاد کرد و تصمیم گرفت روز بعد بیشتر تلاش کند اما تنها توانست 15 درخت را قطع کند. روز سوم از آن هم بیشتر تلاش کرد ولی فقط 10 درخت را قطع کرد. هر روز که می گذشت تعــداد درخت هایی که قطع می کرد کمتر و کمتر می شد. پیش خودش فکر کرد احتمالا" بنیه اش کم شده است. پیش رئیس رفت و پس از معذرت خواهی گفت که خودش هم از این جریان سر در نمی آورد. رئیس پرسید: آخرین باری که تبرت را تیز کردی کی بود؟" هیزم شکن گفت: تیز کردن؟ من فرصتـی برای تیز کردن تبرم نداشتم تمام وقتم را صرف قطع کردن درختان می کردم!
شما چطور؟ آخرین باری که تبرتان را تیز کرده اید کی بود؟
